KOOLS KOLUMN - MEI

Mei op de tuin: De maand van de vruchtgewassen

Deze maand staan ze in het zonnetje: Groente Vruchtgewassen! Denk aan tomaten, komkommers, aubergines, paprika’s, meloenen en pompoenen. Tuinder Roos is vruchtgewas-fan. Hou je van vruchtgewassen, dan hou je van veel werk. Maar je krijgt er ook veel (vruchten) voor terug. Grote kans dat jij na het lezen van deze column ook fan bent!

Moestuiniers verdelen groentes meestal in zes groepen: Blad-, wortel- en knol-, kool-, peul-, look- en vruchtgewassen. Mei is dé omslag maand en is de spannendste en drukste maand van het jaar. Dit heeft te maken met twee grote evenementen op de tuinkalender: IJsheiligen (11 t/m 14 mei) en het uitplanten. Vruchtgewassen zijn van oorsprong (sub)tropische planten, ze hebben een hekel aan kou en gaan snel dood bij nachtvorst. Na ijsheiligen is de kans op nachtvorst zeer klein. De voorgezaaide plantjes kunnen buiten uitgeplant worden. Eerst moeten ze even afharden om te wennen aan zon, wind en buitenlucht. Daarna mogen ze met hun voeten in de volle grond.

Vruchtgewas fan

Waarom Roos vruchtgewas-fan is? “Ik vind het zo mooi dat we die zaadjes zelf winnen. Bij bijna alle vruchten kan je uit de vrucht een zaadje halen en dat zaadje wordt weer een plantje. Het is een heel zorgvuldig proces en veel werk, maar juist daarom vind ik het een mooie gewasgroep.” Dat is anders dan bij sla. Daar is het; plantje, in de grond, tada kropje sla. Bij vruchtgewassen heb je veel meer stappen: “Het zaadje zaai je in een lijntje tot een klein sprietje van een paar cm. Deze verspeen je in een groter potje tot een plantje van 15 tot 20 cm. Dan ga je uitplanten en moet je zorgen dat hij aan een touwtje omhoog kan klimmen. Met veel liefde en aandacht, indraaien en dieven, groeien er bloemetjes. Als het bloemetje sterft groeit er in de kern een vruchtje.”

Dat ‘dieven’ is een essentieel klusje, legt Roos uit, “je hebt de stam en het blad. Daar tussen in groeit een dief. Dat zou een nieuwe plant kunnen worden, maar als je dat laat gebeuren blijft de hele plant klein want dan moet hij al zijn energie en voeding verdelen. Terwijl als je die dieven uit de oksels weghaalt, gaat de energie naar de vruchtjes.” Dieven stelen dus echt energie van de ‘hoofd’plant. Op de tuin dieven ze alleen de klimmers zoals tomaten, komkommers en meloenen. Grondkruipers zoals courgette en pompoen groeien toch wel goed door.

Bloemetjes en bijtjes

Vruchtgewassen telen doen de tuinders niet alleen; ze werken nauw samen met de bijen. Zonder bijen geen bestuiving en zonder bestuiving geen vrucht. Bestuiving is de overdracht van stuifmeelkorrels van de meeldraad (het mannelijke voortplantingsorgaan van een bloem) naar de stempel van de stamper (het vrouwelijke voortplantingsorgaan). “Bijna alle plantjes hebben vrouwtjes en mannetjes bloemen, maar alleen de vrouwtjes worden vruchten. Dat kan je het beste zien bij de courgette. Aan het vrouwtje groeit de courgette-vrucht. Aan de mannelijke bloem groeit nooit een vruchtje,” vertelt Roos. Bijen (en andere insecten) vliegen van bloem naar bloem om het stuifmeel over te brengen. De tuinders helpen de natuur een handje door tegen planten te ‘tikken’: “Bij de tomaten tikken we er tegenaan zodat het stuifmeel op de andere bloemetjes valt. Daarom is dieven ook zo goed, want dan schud je ook meteen aan de plant.”

Sommige gewassen hebben de natuur minder hard nodig. “Onze komkommers zijn zelfbestuivend”, vertelt Roos, “Dat is niet van origine zo, dat is zo gemaakt door de industrie.” De meeldraden en stamper zitten in één bloem. Bij zelfbestuiving valt of waait het stuifmeel van de meeldraden rechtstreeks op de stempel van dezelfde bloem, waardoor de plant zonder bijtje een vrucht kan maken.

Tomaat in de zon

De absolute ster van mei is volgens Roos de tomaat! “Die ruikt zo lekker en ik vind al die handelingen zo leuk. Ze staan nu allemaal in de grond in de kas, we zijn er veel mee aan het werk en mensen vinden tomaten lekker. We hebben hier zelfs acht verschillende rassen: Black Cherry, Groene Zebra, Oranje Ronde, Dagirella, Olie Roze, Pruimtomaat, gemarmerde vleestomaat en de Black from Tula. In grote (niet biologische) kassen stoppen ze groeiversterkers in de plant. Wij laten hem groeien zoals hij zelf groeit, zonder te forceren. Dan krijg je gewoon een lekker tomaatje, waar het uit ssppfff spuit”

Tomaten, courgettes, komkommer. Vruchtgewassen vragen veel werk en liefde - van bijen tot tikkende tuinders. Máár de vruchtbrengst is het meer dan waard. Laat die ssppfattende tomaatjes maar komen! Benieuwd naar een zomers recept met courgette en tomaat? Klik hier!