SINT-JANSUI, HET UNIEKE UTRECHTS UITJE

Heb je zin in een zeldzaam uitje? Dan hoef je echt niet naar de andere kant van de wereld. In Utrecht groeit een inheemse ui die anders is dan anders. Deze potige smaakbom heet de Sint-Jansui. Er zijn twee verklaringen voor deze naam, die je verderop in dit verhaal kunt vinden.

Lijkt op look

De Sint-Jansui behoort tot het look-geslacht (Allium), zoals andere uien, prei en knoflook. Net als knoflook maakt hij geen zaad aan, in tegenstelling tot overige uien. Deze plant is nauw verwant aan de stengelui, maar is goed te onderscheiden van andere uien door zijn losse segmenten. De partjes van de ui doen ook wel denken aan knoflooktenen. Waarom groeit de ui eigenlijk zo uitzonderlijk?

Potige ui

In het najaar worden de overgebleven uien van de vorige oogst weer in de grond gestopt. Dit noemen we “poten” in plaats van “planten”: niet een zaadje, maar het hele gewas wordt weer in de grond gestopt. Sint-Jansuien hebben immers geen zaad! De ui maakt eerst de kou mee voordat het weer warmer wordt. Er komen steeds meer zijscheuten, die dikker en dikker worden. Hij maakt dus geen ronde bollen, maar splijt als een sjalot. Zo vormen zich de tenen waaraan je de Sint-Jansui herkent.

Gerooid, niet berooid

Van alle uien is deze de vroegste. Al in het voorjaar kun je hem oogsten, wat bij uien “rooien” heet. Hierbij verwijder je een plant met wortels en al. Dat kan traditioneel tot aan 24 juni: de feestdag van Johannes de Doper, ook wel Sint Jan. Dit is een van de verklaringen voor de Nederlandse naam. De mooiste uien worden opgehangen om te drogen, bewaard tot aan het najaar en dan weer in de grond gestopt. Zo kun je ze goedkoop vermeerderen en is de cirkel rond (in tegenstelling tot de ui zelf!).

Zoet en pittig

De smaak van de Sint-Jansui is scherp, pittig zoet en een beetje knoflookachtig. Hij komt het beste tot zijn recht rauw in een salade of ingemaakt.  Wanneer je hierboven op recepten klikt en dan op Sint Jans ui, vind je en recept waarmee je zelf Sint-jansui kunt inmaken. Je kunt de ui ook roosteren boven open vuur en dan de buitenlaag afpellen. Heb je meer interesse in haute cuisine? De Utrechtse chef-kok Leon Mazairac maakt een feestmaal met Sint-Jansuien die hij hoogstpersoonlijk kwam oogsten in onze moestuin.

Uniek Utrechts

De Sint-Jansui is de enige echt inheemse groente van Utrecht. Hij komt al minstens 100 jaar voor in het Koningsdal rond Amelisweerd (denk aan de Koningsweg). Het schijnt dat wijlen Prins Bernhard speciaal voor dit uitje naar de omgeving kwam. Wellicht werd de ui ook geteeld door de kanunniken van Sint Jan, die vlakbij de Dom woonden (denk aan het Janskerkhof). Komt de naam hiervandaan? Hoe dan ook is onze moestuin een van de weinige stekken waar je deze vergeten groente nog vindt. Kom de uitzonderlijke smaakbom dus snel bewonderen in het Lunchcafé of in de Moestuinwinkel!